02113.863.416
ttgdqp@hpu2.edu.vn
ttgdqp@hpu2.edu.vn
BÀI HỌC VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO SINH VIÊN HỌC GDQP&AN THÔNG QUA CHUYÊN ĐỀ "PHÒNG CHỐNG VI PHẠM PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG”
GV. Ths Hà Đức Trọng
I. Lí do chọn chủ đề
Trong bối cảnh hội nhập và phát triển hiện nay, khái niệm bảo vệ Tổ quốc không chỉ dừng lại ở việc đối phó với các mối đe dọa quân sự truyền thống, mà còn là cuộc chiến giữ vững an ninh phi truyền thống, trong đó "an ninh môi trường" nổi lên như một vấn đề sống còn. Suy thoái hệ sinh thái hay các hành vi hủy hoại tự nhiên đang trực tiếp bào mòn quốc lực và đe dọa sự phát triển bền vững của đất nước. Đối với sinh viên – thế hệ trí thức trẻ và là rường cột tương lai của quốc gia, việc bồi dưỡng ý thức bảo vệ môi trường không đơn thuần là trách nhiệm xã hội, mà chính là biểu hiện thiết thực nhất của lòng yêu nước trong thời bình. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy một bộ phận sinh viên vẫn nhìn nhận vấn đề này dưới góc độ phong trào bề nổi, chưa thực sự gắn nó với lăng kính pháp luật và nghĩa vụ công dân. Trong chương trình Giáo dục Quốc phòng và An ninh (GDQP&AN), chuyên đề "Phòng chống vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường" đóng vai trò là nhịp cầu then chốt để khắc phục hạn chế đó. Việc lựa chọn chủ đề này xuất phát từ mong muốn chuyển hóa những quy phạm pháp luật khô khan thành những bài học sâu sắc về đạo đức sinh thái, giúp sinh viên nhận diện rõ các thủ đoạn tội phạm môi trường và hậu quả tàn khốc của chúng đối với an ninh quốc gia. Từ đó, môn học GDQP&AN không chỉ làm tốt nhiệm vụ rèn luyện ý thức kỷ luật, mà còn trực tiếp kiến tạo một thế hệ thanh niên thượng tôn pháp luật, sẵn sàng đấu tranh với các hành vi sai trái, góp phần bảo vệ vững chắc không gian sinh tồn của dân tộc.
II. Nội dung
1. Chuyên đề: "Phòng chống vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường"
Căn cứ theo Thông tư 05/2020/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nội dung "Phòng chống vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường" được xác định là một chuyên đề trọng tâm thuộc Học phần II (Công tác Quốc phòng và An ninh) với thời lượng quy định là 04 tiết lý thuyết. Cấu trúc của chuyên đề được thiết kế một cách khoa học, đi từ nhận thức lý luận đến thực tiễn hành động. Trước hết, chuyên đề trang bị cho sinh viên hệ thống khái niệm về môi trường và an ninh môi trường, làm rõ mối quan hệ khăng khít giữa hệ sinh thái và sự ổn định của quốc gia. Tiếp đó, nội dung đi sâu phân tích thực trạng, nhận diện các phương thức và thủ đoạn tinh vi của tội phạm môi trường hiện nay, đồng thời hệ thống hóa các chế tài xử phạt nghiêm minh của pháp luật hiện hành. Điểm cốt lõi của chuyên đề chính là phần xác định trách nhiệm của sinh viên; thông qua việc học tập, người học không chỉ nắm vững kiến thức pháp lý mà còn hình thành bản lĩnh, ý thức tự giác trong việc tuân thủ pháp luật và dũng cảm đấu tranh với các hành vi xâm hại môi trường.
2. Những bài học về bảo vệ môi trường thông qua hoạt động dạy học chuyên đề "Phòng chống vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường"
Bài học số 1: "Mạng lưới sinh tồn" và an ninh quốc gia
Hình thức: Trò chơi tương tác tại lớp và áp dụng phần khởi động, mở đầu tiết học
Hoạt động: Trò chơi "Mạng nhện sinh thái". Giảng viên cho sinh viên đứng thành vòng tròn, dùng một cuộn len ném chéo cho nhau để tạo thành một mạng lưới chặt chẽ. Mỗi sinh viên đại diện cho một yếu tố: Đất, nước, không khí, thực vật, con người, doanh nghiệp... Sau đó, giảng viên đọc một tình huống vi phạm pháp luật (Ví dụ: Doanh nghiệp X xả hóa chất độc hại ra sông). Sinh viên đóng vai "Nước" sẽ phải buông tay. Khi một người buông tay, toàn bộ mạng lưới len sẽ chùng xuống và rối loạn.
Bài học rút ra: Môi trường là một hệ thống liên kết chặt chẽ. Một hành vi vi phạm pháp luật môi trường dù ở địa phương xa xôi (chặt phá rừng đầu nguồn, xả thải) cũng sẽ kéo theo sự sụp đổ của cả hệ sinh thái, trực tiếp đe dọa đến "không gian sinh tồn" và an ninh quốc gia.
Bài học số 2: "Kỷ luật thép" trong bảo vệ môi trường
Hình thức: Trải nghiệm qua nếp sống quân sự tập thể (Khu nội trú/Thao trường).
Hoạt động: Gắn việc bảo vệ môi trường vào điểm thi đua điều lệnh hàng ngày. Tổ chức "15 phút xanh" mỗi buổi sáng (phân loại rác tại phòng, dọn vệ sinh khu vực chung, tắt điện/nước trước khi ra thao trường).
Bài học rút ra: Bảo vệ môi trường không phải là những lời hô hào vĩ mô, mà bắt đầu từ tính kỷ luật cá nhân. Kỷ luật quân đội yêu cầu tác phong nội vụ gọn gàng (gấp chăn màn vuông góc), thì "kỷ luật sinh thái" yêu cầu người sinh viên không được xả rác bừa bãi. Tuân thủ pháp luật môi trường thực chất là giữ gìn kỷ luật sống của chính mình.
Bài học số 3: "Sự trả giá" và thượng tôn pháp luật
Hình thức: Hoạt động sắm vai/Tòa án giả định.
Hoạt động: Tổ chức một "Phiên tòa giả định" ngắn (khoảng 15-20 phút). Cho sinh viên đóng vai: Thẩm phán, kiểm sát viên, bị cáo (một lâm tặc phá rừng hoặc giám đốc công ty xả thải trái phép), và người dân vùng bị hại. Cho các em tự tranh biện dựa trên kiến thức pháp luật trong giáo trình.
Bài học rút ra: Vi phạm pháp luật về môi trường không chỉ bị phạt hành chính mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự (phạt tù), trích dẫn các luật trong giáo trình. Sinh viên nhận thức sâu sắc rằng: Sự thiếu hiểu biết pháp luật không phải là lý do để trốn tránh hình phạt. Thượng tôn pháp luật là ranh giới vững chắc nhất để bảo vệ Tổ quốc khỏi những thảm họa tự tạo.
Bài học số 4: "Trách nhiệm của người lính thời bình"
Hình thức: Trải nghiệm cảm xúc (Trao đổi những phút cuối của bài giảng chuyên đề).
Hoạt động: Hoạt động "Góc chia sẻ". Giảng viên chiếu những hình ảnh đau xót về hậu quả của thiên tai do con người gây ra (lũ lụt miền Trung cuốn trôi nhà cửa, hạn mặn miền Tây khiến đất đai nứt nẻ). Sau đó mời sinh viên đứng lên chia sẻ: "Quê hương em đã và đang chịu ảnh hưởng gì từ ô nhiễm môi trường?".
Bài học rút ra: Yêu nước thời bình không chỉ là cầm súng ra chiến trường. Lòng yêu nước bắt đầu từ việc xót xa trước một dòng sông quê hương bị đầu độc, một cánh rừng bị đốn hạ. Người sinh viên học GDQP&AN phải có bản lĩnh dám lên tiếng tố giác các hành vi vi phạm pháp luật môi trường. Sự im lặng trước cái sai, cái ác phá hoại môi trường chính là sự đồng lõa làm suy yếu đất nước.
Bài học số 5: "Sức mạnh của tập thể" trong bảo vệ không gian sống
Hình thức: Hoạt động Team-building trải nghiệm /Bài tập nhóm (Bài tập về nhà)
Hoạt động: Cuộc thi "Vũ khí sinh thái". Các tiểu đội/đại đội thu gom rác thải nhựa, bìa cát-tông trong khu nội trú và thiết kế thành các mô hình mang ý nghĩa quốc phòng (mô hình cột mốc chủ quyền, xe tăng, sa bàn chiến thuật...) và thuyết trình về ý tưởng của mình.
Bài học rút ra: Đối phó với tội phạm và suy thoái môi trường không phải là việc của một cá nhân. Giống như nghệ thuật chiến tranh nhân dân, chỉ khi toàn dân, toàn quân cùng đồng lòng, chúng ta mới có đủ sức mạnh để ngăn chặn các hành vi vi phạm và cải tạo môi trường sống.
III. Kết luận
Khép lại chuyên đề, chúng ta có thể khẳng định: Bảo vệ môi trường chính là nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc thiêng liêng trong thời bình. Năm bài học sâu sắc rút ra không chỉ giúp sinh viên nhận thức được tầm quan trọng của "mạng lưới sinh tồn" gắn liền với an ninh quốc gia, mà còn biến những quy định pháp luật khô khan thành "kỷ luật thép" và tinh thần "thượng tôn pháp luật". Nhìn nhận rõ "sự trả giá" của các hành vi vi phạm, chúng ta càng thấm thía hơn "trách nhiệm của người lính thời bình" và "sức mạnh của tập thể" trong công cuộc gìn giữ không gian sống. Mỗi sinh viên học GDQP&AN hôm nay phải là một chiến sĩ tiên phong trên mặt trận an ninh phi truyền thống này. Một hành động nhỏ tuân thủ pháp luật, một ý thức tự giác bảo vệ hệ sinh thái xung quanh chính là những viên gạch vững chắc góp phần xây dựng một đất nước Việt Nam an toàn, phát triển bền vững và trường tồn.
